ماتریس مسئولیت RACI RASCI RAPID DACI از موضوعات کلیدی در مدیریت پروژه و کار تیمی است. چهار چارچوب برای روشن‌کردن «کی چه کاری می‌کند» وجود دارد و هر کدام ادعا می‌کند بهترین است. در عمل مشکل این نیست که کدام «بهتر» است؛ مشکل این است که بدون ماتریس مسئولیت، پروژه‌ها با «فکر می‌کردم تو انجامش می‌دهی» گیر می‌کنند. این مقاله چهار چارچوب را با مثال مقایسه می‌کند تا بفهمید کِی کدام را بردارید.
پاسخ سریع: تفاوت RACI، RASCI، RAPID و DACI چیست؟
RACI و RASCI برای تخصیص کار‌اند (کی اجرا، تأیید، مشورت و اطلاع می‌دهد)؛ RASCI نقش «حمایت» را اضافه می‌کند. DACI و RAPID برای تصمیم‌گیری‌اند: DACI ساده‌تر است (Driver, Approver, Contributors, Informed) و RAPID کامل‌تر (Recommend, Agree, Perform, Input, Decide) برای تصمیم‌های سازمانی پیچیده.
RACI — ماتریس پایه
| نقش | یعنی | مثال در پروژهٔ وب‌سایت |
|---|---|---|
| Responsible | اجراکنندهٔ واقعی | توسعه‌دهنده‌ای که صفحه را می‌سازد |
| Accountable | مالک نتیجه — فقط یک نفر | مدیر محصول |
| Consulted | قبل از تصمیم، نظرش می‌رود | طراح UX و متخصص SEO |
| Informed | بعد از تصمیم خبر می‌گیرد | تیم بازاریابی |
قانون طلایی RACI: فقط یک A در هر سطر — دو مالک یعنی هیچ مالکی.
همین امروز به دوایتیفای بپیوندید
پروژه‌ها را بدون سردرگمی پیش ببرید: همهٔ وظایف، پیشرفت‌ها و گزارش‌های تیم در یک محیط یکپارچه. ساخته‌شده برای شرکت‌ها، استارتاپ‌ها و تیم‌های دورکار — با راه‌اندازی چنددقیقه‌ای، پشتیبانی فارسی و نسخهٔ آزمایشی رایگان.
RASCI — RACI + حمایت
حرف S = Support: کسانی که منابع/ابزار برای اجرا می‌دهند ولی خودشان اجرا نمی‌کنند. برای پروژه‌هایی که اجراکنندهٔ اصلی نیازمند پشتیبانی فنی یا لجستیک است، مفید است؛ برای اکثر تیم‌ها RACI کافی است.
DACI — برای تصمیم‌ها
| نقش | یعنی |
|---|---|
| Driver | پیش‌برندهٔ فرایند تصمیم — بحث را می‌چیند |
| Approver | تصویب‌کنندهٔ نهایی |
| Contributors | داده و دیدگاه می‌دهند |
| Informed | فقط نتیجه را می‌گیرند |
DACI برای «چه کسی و چگونه تصمیم می‌گیرد» است — نه «کی اجرا می‌کند».
RAPID — تصمیم‌های سازمانی پیچیده
| نقش | یعنی |
|---|---|
| Recommend | پیشنهاددهنده |
| Agree | موافقین ضروری (وتو دارند) |
| Perform | اجراکنندگان |
| Input | ورودی‌دهندگان |
| Decide | تصمیم‌گیرندهٔ نهایی |
RAPID برای تصمیم‌های بزرگ سازمانی (خرید سیستم، ادغام، تغییر ساختار) طراحی شده — برای تیم‌های کوچک سنگین است.
کدام را انتخاب کنید؟
| اگر… | بردارید |
|---|---|
| می‌خواهید بدانید «کی چه کار را انجام می‌دهد» | RACI |
| اجراکننده نیازمند پشتیبانی دائمی است | RASCI |
| می‌خواهید فرایند «تصمیم‌گیری» را روشن کنید | DACI |
| تصمیم سازمانی پیچیده با ذی‌نفعان متعدد است | RAPID |
مثال: انتخاب ابزار جدید مدیریت پروژه
با RACI: تیم IT (R) گزینه‌ها را می‌آورد، CTO مالک است (A)، مدیران تیم‌ها مشورت می‌شوند (C)، کل شرکت در جریان قرار می‌گیرد (I).
با DACI: مدیر پروژه Driver است، CTO تأیید می‌کند (A)، PMها Contributorsاند (C)، بقیه فقط خبر می‌گیرند (I).
سوالات متداول
جمع‌بندی
ماتریس مسئولیت را بر اساس مسئله انتخاب کنید: RACI برای کارها، DACI برای تصمیم‌ها؛ RASCI وقتی پشتیبانی مهم است و RAPID برای تصمیم‌های سازمانی پیچیده. اگر فقط یک چیز را بخاطر بسپارید: در هر سطر RACI فقط یک A باشد — دو مالک یعنی هیچ مالکی.
مطالب مرتبط
اگر موضوع ماتریس مسئولیت RACI RASCI RAPID DACI برایتان مفید بود، پیشنهاد می‌کنیم اهداف کوتاه‌مدت چیست؟ مثال و روش تعیین هدف کوتاه‌مدت و نرم افزار مدیریت پروژه ساختمانی؛ از جنگ با اکسل و واتساپ تا مدیریت هوشمند پروژه‌های عمرانی را هم بخوانید.
همین امروز به دوایتیفای بپیوندید
پروژه‌ها را بدون سردرگمی پیش ببرید: همهٔ وظایف، پیشرفت‌ها و گزارش‌های تیم در یک محیط یکپارچه. ساخته‌شده برای شرکت‌ها، استارتاپ‌ها و تیم‌های دورکار — با راه‌اندازی چنددقیقه‌ای، پشتیبانی فارسی و نسخهٔ آزمایشی رایگان.
